فراخوانی ...

انجمن ایرانی تاریخ
گزارش نشست نگاهی به رخداد کودتای 28 مرداد 1332 نسخه چاپی RSS
  • گزارش نشست نگاهی به رخداد کودتای 28 مرداد 1332 گزارش نشست نگاهی به رخداد کودتای 28 مرداد 1332
    سه‌شنبه 6 شهریور 1397 ساعت 10:39

    با حضور: دکتر هرمیداس باوند ،دکترمجید تفرشی و دکتراحمد گل محمدی یکشنبه 4 شهریور 1397

    گزارش نشست نگاهی به رخداد کودتای 28 مرداد 1332پس از 65 سال

    با حضور: دکتر هرمیداس باوند ،دکترمجید تفرشی و دکتراحمد گل محمدی

    مکان:خانه اندیشمندان علوم انسانی  

    یکشنبه 4 شهریور 1397

     

     

    دکتر باوند ابتدای سخن  با بیان  اوضاع کشور، با توجه به  وجود قدرتهای سیاسی و از دست دادن سرزمین ها در قرن 19 ، اشاره به دو دیدگاه دیوانسالاران ایرانی در این مقطع شد: نگاه به عقب افتادگی و نوسازی و توجه به آنچه مبنای موفقیت غرب بود. از زمان امیرکبیر حرکت برای نوسازی آغاز شد. امیرکبیر اولین دیوانسالاری بود که تلاش کرد درلندن ، مسکو ،  تفلیس و....سفارت خانه تاسیس شود و سیستم دیپلماسی ثابتی  داشته باشیم. از لحاظ تاکتیک هم خواستند قدرت سومی وارد ایران شود تا نفوذ قدرتهای همسایه را کاهش دهند. پس از قرارداد تیلسیت توجه به انگلستان شکل گرفت..در سفردوم ناصرالدین شاه به اروپا آلمان نیزوارد دیپلماسی ایران شد. پس از وقوع انقلاب مشروطه در سال 1906م،دو قدرت انگلستان و روسیه هر یک سیاست خود را نسبت نشان دادند. حمایت انگلستان  از مشروطه در آغاز ،حمایت  ابزاری بود چون می خواست  استمرار سلطه بر هند و خلیج فارس داشته باشد ،برای روسیه  نیزاستقلال اقتصادی در شمال اهمیت داشت ،پس ازشکل گیری اتحاد مثلث  و جنگ روسیه و ژاپن ،در سال 1907م ،تصمیم دو کشورمبنی بر تقسیم ایران به مناطق تحت نفوذ بود. ما از سال1907 تا 1917 با توافق یا مخالفت دو کشور مواجه بودیم . در این مقطع، از نظر انگلستان اگر مشروطیت  شکوفا می شد، باعث اشتعال انقلاب آزادیخواهی در شبه قاره هند می شد و روسها نیز چارچوب مشروطه را حفظ کردند ، اما از لحاظ محتوا اجازه رشد ندادند. در پی آن  باتحولاتی مانند؛ تحولات روسیه در آذربایجان و خراسان در رابطه با شوستر، بازگشت احمد شاه و سرانجام جنگ بین الملل اول ،اعلام بی طرفی ایران  و اشغال کشور مواجه  هستیم   ،  بنابراین تقسیم ایران مقدمه ای برای مدیریت کامل روسیه و انگلستان وانعقاد قرارداد1915م. شد. به دنبال آن،انقلاب اکتبر موجب بر ملا شدن قرار دادهای سری شد. پس از پایان جنگ جهانی اول و تاسیس جامعه ملل ،ملتهای تحت تابعیت  روسیه و انگلستان استقلال یافتند و درایران هم انتظار می رفت ارزشهای مشروطه احیا شود ، اما انگلیسی ها برآن شدندایران را تحت سلطه استعماری خود درآورند. بنابراین با امضاء قرار داد 1919 م. می خواستند کشور ایران را به نظام شبه استعماری تبدیل کنند. مخالفت  داخلی در ایران ، مخالفت آمریکائیها  با این قراردادو اختلاف فرانسه و انگلستان موجب شد دیپلماسی وقت انگلستان و چرچیل در سیاست های خود بازنگری  داشته باشد. بنابراین سیاستهای انگلستان به تشکیل  ارتش دائمی ، ساختار نظام مالی ایران ، را ه آهن استراتژیکی شمال و جنوب ایران و حفظ مناطق نفت خیز خوزستان  و جلوگیری از نفوذ کمونیزم معطوف شد. در این مقطع ، رهبران انقلاب شوروی از جمله تروتسکی اوراق تبلیغاتی برا ی انقلاب کارگری خود پخش کردند ، صدور انقلاب به خارج وایجاد پایگاه دفاعی  در مقابل ضد انقلاب درمناطق  گیلان ، مازندران و خراسان  نیز از نظریات تروتسکی و  موافقان وی بود . در جنگ بین الملل دوم ، با شکست متحدین ، در سال 1944م . کمپانیهای  انگلستان و آمریکا برای گرفتن امتیاز نفت شمال تلاش کردند و این مسئله موجب نگرانی دولت ساعد شد. دراین زمان  مصدق طرح عدم امتیاز به کشورهای خارجی را ارائه داد  . از طرفی دیگر شورویها  ، نه تنها شمال ایران را ترک نکردند ، بلکه مسئله کردستان و آذربایجان پیش آمد.پس از انعقاد قرار داد قوام –سادچیکف  که یکی از موارد مطرح شده  آن مسئله نفت  و اصل 50-50 از عواید نفت بود ، مجلس مصوبه ای را جهت احقاق حق ایران  مطرح کرد. با انعقاد قرار داد گس – گلشائیان   میزان حق امتیاز ایران از4شیلینگ به 6 شیلینگ در هرتن و افزایش سهم ایران  مقررشد. اما اصل پرداخت سهم ایران رعایت نشد . دکتر مصدق با تشکیل کمسیون نفت ، موفق به انعقاد قانون 9 ماده ای نفت شد. وی  با پذیرفتن نخست وزیری مسئولیت اجرای ملی شدن نفت و خلع ید را برعهده گرفت و یا رنسانس تاریخی  ، احیای مشروطیت ،کوتاه کردن دست بیگانگان ،توسعه اقتصادی و رفاه عمومی  و اجرای سیاست موازنه منفی را مورد اهمیت قرار داد.

    دکتر تفرشی سخنران بعدی این نشست بودند،وی  در ابتدا به اهمیت مسئله ی جنبش نفت ،قیام و خیز ش و حساسیت هایی که نسبت به ماجراهای تاریخ  معاصروجود دارد اشاره کردند. در زمینه تاریخ نگاری کودتای 28 مرداد و جنبش ملی شدن افراد مغرض، کم سواد از جناح های ملی ، مذهبی ،چپ و  شبکه های خبری با ترکیبی از عوام فریبی در پی آن هستند به نوعی ماجرا را پیش  ببرند. نگاه اصلی به دوران ملی شدن نفت و ایجاد جبهه ملی می باشد و مصدق قهرمان بی رقیب و بدون شریک بود. کودتای  28مرداد محصول جان فشانی جبهه ملی ،خیانت دولتهای خارجی و جان فشانی های مخالفان  و موافقان است. در زمینه کودتا چهار نگاه وجود دارد : نگاه مذهبی ها ،که کودتا را سزای اعمال مصدق می دانستند. در نگاه توده ای ها و ملی ها  مصدق بورژوا و فئودال ملی می باشد. و جناح چپ از مصدق حمایت کردند. امااز نگاه سلطنت طلب ها ،چپی ها خائن بودند ، نفت را شاه ملی کرد و قهرمان واقعی محمد رضا می باشد. در تاریخ نویسی های اخیر این چها رنگاه وجود دارد. ولیکن انتشار اسناد کودتا توسط شرکت نفت بریتیش پترولیوم نیزبه ما کمک می کند.در دوران صدارت دکتر مصدق،(30 تیر 31 تا مرداد32)،قیام 30 تیر از ی خیزش ملی برخوردار می باشد و جبهه ملی و مصدق و حزب توده کمتر دخالت دارند،ولی خواسته اصلی که کنار رفتن قوام بود محقق شد .مصدق در این مقطع ،نیازی به شخص  شاه و دربارو مشارکت قدرت آنها  ندارد. این را به پیروزی حقوقی  مردم ایران اضافه کنید. عده ای برای بازگشت مصدق تلاش کرده و سهم خود را می خواستند.از طرفی نیز حزب توده پس از 30 تیر وارد صحنه شدند .دستگاه اینتلجنس سرویس ، سیا و ام ای ایکس جوری وانمود می کردند که برای ترساندن نیروهای سنتی توده ایها امور را بدست می گیرند و مصدق بخشی از معادله نیست. از طرفی شاه پس از 30 تیر به نیروهای مخالف مصدق روی آورد. در این دوره سیاست خارجی دکتر فاطمی در زمینه مذاکرات و دیپلماتیک قوی عمل نکرد. در این زمان در ایتالیا دولت کارگری کنار رفت ودولت  آمریکا اهل مماشات با برادران دالس بود در داخل هم مخالفان به این نتیجه رسیدند به هر قیمتی شده ،مصذق را برکنار کنند. جریان کودتای 28 مرداد ،دولت را مستاصل کرد،مصدق خشنود نبود ، با دخالت نیروهای خارجی و خیانت نیروهای داخلی ،مصدق به یک قهرمان تبدیل شد.

    سومین سخنران دکتر گل محمدی  در این نشست ، در باره تاریخ نگاری کودتای 28 مردادو روش شناختی آن سخنان خود را بیان نمودند. با این ادعا که تاریخ نگاری  28 مرداد ،بازسازی مضاعف یک روایت  می باشد. اینکه چرا این رویداد جایگاهی در تاریخ نگاری ما دارد؟ به لحاظ فلسفی با توجه به شواهد موجود ،روایت گذشته را می سازیم .روایت 28 مرداد،مضاعف است ،چون چه تحلیل های کمی و چه تحلیل های کیفی متون 28 مرداد،بازسازی می شود. همچنین ،روایت های کودتا بیش از حد کارگزار محور است. روایت هایی مانند،مصدق ،انگلیس،برادران رشیدیان ونواب صفوی و ...... کارگزار محور هستند.  در شرایطی که شخصیتها کارگزار هستند، امکان بازسازی آنها آسان می باشد. در روایت  های کودتای 28مرداد که کارگزارمحوری مضاعف دارد ،جایگاه گزاره ها معطوف به شخصیتها نسبت به بسترها و شرایط بیشتر است. بنابراین دغدغه های غیر تاریخ نگارانه جایگاه برجسته ای دارد. هر چقدر علایق غیر تاریخ نگارانه بیشتر باشد ،بسترهای روایت های کارگزارانه محور بیشتر می باشدو شخصیتهای کارگزارانه محور بسیار مناسب تر برای تعمیم علایق سیاسی هستند.  اینگونه روایت ها (کارگزارانه محور) ،  90 درصد دغدغه ها ، شخصیتها هستند ،ولی مناسب برای بسیج افکار عمومی و ساده سازی زندگی اجنماعی. در این ساده سازی منتظر مقصر و منجی تاریخی می گردیم. در همه اینها علایق غیر تاریخ نگارانه  وجود دارد

    پس از سخنان سخنرانان جلسه پرسش و پاسخ با مدیریت مجری مراسم  ادامه یافت . محور پرسش های این نشست در خصوص مجلس هفدهم ،وضعیت مالی و حمایتی آیت الله کاشانی ،رزم آرا ،حرکت جمهوری خواهی حرکت دکتر مصدق ،مفاهیم کودتا و نهضت و قیام ،نقص مطالب کتاب تاریخ معاصر در مورد کودتا (در مقطع دبیرستان ) مطرح شد.



    گزارش و مصاحبه
    شماره مطلب: 4954
    دفعات دیده شده: 170 | آخرین مشاهده: 20 ساعت پیش