فراخوانی ...

انجمن ایرانی تاریخ
انجمن ایرانی تاریخ و پژوهشکده علوم تاریخی برگزار کردند: گزارشی از نشست نقد کتاب «پیشه­ وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی... نسخه چاپی RSS
  • انجمن ایرانی تاریخ و پژوهشکده علوم تاریخی برگزار کردند:
گزارشی از نشست نقد  کتاب «پیشه­ وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی... انجمن ایرانی تاریخ و پژوهشکده علوم تاریخی برگزار کردند:
    گزارشی از نشست نقد کتاب «پیشه­ وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی...

    چهارشنبه 12 مهر 1396 ساعت 14:55

    یکشنبه عصر دوم مهرماه سال 96 تالار حکمت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی محل برگزاری نشستی با موضوع نقد و بررسی تخصصی کتاب «پیشه­وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی: جستارهایی در تاریخ اجتماعی–اقتصادی ایران» نوشتۀ دکتر مهدی کیوانی بود. در این نشست که با برنامه ریزی و تلاش پژوهشکده علوم تاریخی و انجمن ایرانی تاریخ برگزار شد، دکتر شهرام یوسفی فر...

    گزارش نشست نقد و بررسی تخصصی کتاب «پیشه­ وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی: جستارهایی در تاریخ اجتماعی–اقتصادی ایران»

    یکشنبه عصر دوم مهرماه سال 96 تالار حکمت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی محل برگزاری نشستی با موضوع نقد و بررسی تخصصی کتاب «پیشه­وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی: جستارهایی در تاریخ اجتماعی–اقتصادی ایران» نوشتۀ دکتر مهدی کیوانی بود. در این نشست که با برنامه ریزی و تلاش پژوهشکده علوم تاریخی و انجمن ایرانی تاریخ برگزار شد، دکتر شهرام یوسفی فر عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و رئیس هیأت مدیره انجمن ایرانی تاریخ و نیز مترجم کتاب، دکتر یزدان فرخی، عضو هیأت علمی دانشگاه پیام نور به ارائه نظرات و آرای خود پرداختند. در پایان نشست نیز جلسه پرسش و پاسخ برقرار شد.

    در ابتدای نشست یوسفی فر به عنوان سرپرست «طرح نقد و بررسی تخصصی کتاب های حوزه تاریخ اجتماعی» توضیحاتی درباره اهداف این طرح و فعالیت های صورت گرفته در این زمینه ارائه کرده و افزودند هسته اولیه طرح از جلسات کلاس های درس مقطع دکتری رشته تاریخ ایران دوره اسلامی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در سال 1393 شکل گرفت و در همین راستا دو هدف اصلی مورد توجه بود: حرکت به سوی تدوین ساختار و الگویی تقریباً جامع برای نقد تخصصی آثار و کتاب های منتشر شده در حوزه تاریخ ایران و به ویژه حوزه تاریخ اجتماعی و همچنین هدف دوم استفاده حداکثری و حقیقی از ظرفیت های کار جمعی و مشارکتی در نقد و رسیدن به این الگو بود.

    یوسفی فر ضمن اشاره به وجود شیوه های گوناگون نقد و بررسی آثار منتشر شده در حوزه علوم انسانی و رشته تاریخ افزود هرچند که در میان روش های گوناگون نقد و بررسی برخی از اقبال بیشتری برخوردار هستند اما این به معنای استاندارد بودن و بی عیب و کاستی بودن این شیوه ها نیست، به همین منظور شایسته است تا اقداماتی روش مند و معطوف به اهداف مشخص از سوی نهادهای علمی و متخصصان صورت گیرد که این فعالیت اخیر نمونه ای از این دست محسوب می شود. تاکید می شود الگوی ارائه شده در این کار نیز مسلماً خالی از اشکال و کاستی نبوده و تنها نخستین قدم ها برای رسیدن به اهداف اشاره شده است و نیازمند بررسی و واکاوی از سوی دیگر منتقدان و همچنین استادان متخصص و صاحب نظر است.

    یوسفی فر افزود: این طرح در مباحث درسی دانشجویان دکتری تاریخ پژوهشگاه در سال 93 شکل گرفت و به دلیل وجود برخی ظرفیت ها در این دانشجویان اجرای مرحله نخست آن نیز با همراهی همین فعالان عملیاتی شد. در همین راستا، تعداد زیادی از آثار منتشر شده در 5 سال منتهی به سال 1393 در حوزه تاریخ اجتماعی و به ویژه تاریخ اجتماعی ایران شناسایی شدند و پس از بررسی های اولیه 5 اثر بر اساس مجموعه‍ ای از ویژگی ها دارای شرایط برای بررسی و نقد شناخته شدند، و از میان آن کتاب ها، اثر استاد دکتر مهدی کیوانی، با وجود اینکه به تقریب 35 سال از چاپ و انتشار آن به زبان انگلیسی می گذشت اما تازه به زبان فارسی ترجمه شده بود –در سال 92- برای بررسی و نقد تخصصی انتخاب شد. چارچوب اولیه برای نقد طی جلساتی به بحث و بررسی گذارده شد و در نهایت بر اساس آنچه که نهایی شد، بررسی کتاب پیشه­وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی آغاز شد. دکتر یوسفی فر در پایان این بخش ضمن اشاره به ارزش کتاب، ویژگی های خاص و توانمندی مولف در گردآوری و ارائه اطلاعات و در نهایت تدوین کتابی کم نظیر در نوع خود و در زمان انتشار، افزودند آنچه که در ادامه این نشست به وسیله هریک از دست اندر کاران طرح ارائه خواهد شد حاصل همین ساختاری است که تاکنون به آن رسیده ایم و نیازمند اعلام نظر صاحب نظران است.

    در ادامه نشست 5 منتقد به ترتیب به ارائه آرای خود درباره اثر پرداختند:

     آقای دکتر احمد ابوحمزه، عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان، ضمن ارائه نکات تکمیلی درباره شکل گیری طرح، تعداد جلسات مشترک برگزار شده بین اعضاء و همچنین چگونگی رسیدن به اشتراک نظر بعد از مجموعۀ تضارب آراء، به ارائه بخش نخست بررسی و نقد کتاب در قالب: معرفی اثر و مشخصات کلی آن؛ بخش بندی ها، فصول و محورهای اصلی کتاب و میزان ارتباط ساختاری و ارگانیک میان این بخش ها پرداختند. در ادامه درباره جایگاه خانوادگی و مدارج تحصیلی مولف اثر استاد مهدی کیوانی، مطالبی ارائه و به اختصار دیگر آثار ایشان در حوزه تاریخ اجتماعی و همچنین مرتبط با اثر را بر شمردند. بخش دیگر صحبت های ابوحمزه درباره جایگاه علمی و تخصصی مترجم اثر بود. ایشان ضمن بر شمردن هریک از اطلاعات درباره زندگی و کارنامه علمی مولف و مترجم اثر به ارتباط و پیوستگی های آن با خود اثر اشاراتی داشتند.

    سخنان و آرای دو عضو بعدی «طرح نقد و بررسی تخصصی کتاب های حوزه تاریخ اجتماعی» در راستای بررسی پیشینۀ توجه و پژوهش در حوزۀ موضوعی اصناف و پیشه ‍وران در خارج و داخل ایران اختصاص داشت.

    آقای امیر صمدیان آهنگر ارائه بررسی خود را با طرح نکاتی دربارۀ نگاه و شیوۀ پژوهش استاد کیوانی در این اثر آغاز کردند و درباره تأثیر روش شناختی برخی پژوهشگران و نظریه پردازان پیشرو در اروپا بر روش مولف کتاب گمانه هایی را طرح کردند. در ادامه همین موضوع درباره روند شکل گیری «Guild» در برخی کشورهای اروپایی، ارتباط اصناف با شهر و تحولات شهرنشینی و همچنین چگونگی ایجاد توجه به موضوع صنف و حواشی مرتبط با آن، در پژوهش های پیشرو اروپائیان و از جمله آرای «کارل مارکس» و «ماکس وبر» مطالبی بیان کردند. اشاره هایی درباره ارتباط این پیشینه با مجموعه های «انجمن اخوت» در اروپا و تجلی آن در پژوهش های متقدم و متأخر و همچنین نظریه های خاورشناسان شوروی درباره اصناف شرقی وغیره از بخش های پایانی صحبت های آقای صمدیان آهنگر بود.

     در ادامه خانم قشقایی نژاد ضمن اشاره به بخش بعدی چارچوب نقد طراحی شده، به تبیین آرای شاخص و نظرات پژوهشگران ایرانی و غیر ایرانی درباره اصناف و پیشه وران در ایران پرداختند. قشقایی نژاد ضمن اشاره اجمالی به آثار برخی محققان غیر ایرانی درباره اصنافِ ادوار گوناگون تاریخ ایران، از پژوهشگران شاخص ایرانی همچون «احمد اشرف»  «سید کاظم روحانی» «احمد سیف» «عباس ولی» «حسین سلطان زاده» «سیدمحسن حبیبی» «ابوالفضل رضوی» «شهرام یوسفی فر» وغیره که در تحقیقات خود به اصناف توجه داشتند، یاد کردند و جایگاه اصناف و پیشه وران در آثار آنها به اجمال معرفی و بررسی شد. همچنین در ادامه به برخی آثار در سنت پژوهشی مارکسیستی در این موضوع اشاره داشتند.

    بخش پایانی صحبت های قشقایی نژاد اشاره به دو پژوهش مرتبط با موضوع کتاب «پیشه­وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی» بود که در بازه زمانی نزدیکی با این اثر در غرب منتشر شدند اما دو اثر «امین بنانی» و «داریوش نویدی» درباره اصناف فاقد رویکردی خاص بودند.

    عضو دیگر طرح، آقای بهرنگ ذوالفقاری، ضمن تاکید مجدد بر نقاط قوت و جایگاه اثر به ویژه در زمان انتشار، و یادآوری سابقه برگزاری یک نشست تخصصی دیگر برای نقد و بررسی این کتاب با همت انجمن جامعه شناسی ایران در سال 94، محور صحبت های خود را به نقد «روش مولف و تئوری اثر» اختصاص دادند. ذوالفقاری با اشاره به مطالب دیگر همکارانشان درباره زندگی علمی استاد کیوانی، سعی کردند به بازنمایی فرضی شرایط انتخاب موضوع این کتاب به عنوان پایان نامه دکتری جناب کیوانی در دانشگاه دورهام انگلستان از سال 1355 تا زمان دفاع در سال 1358خورشیدی بپردازند و بر همین اساس، با توجه به نتیجه ‍ گیری اثر، این فرضیه را طرح کردند که شاید نقطه آغاز پژوهش دکتر کیوانی، تحولات جامعه شناسی سیاسی ایران معاصر بود و کیوانی بعد از آن، برای تبارشناسی این تحولات به سراغ تاریخ اجتماعی عصر صفوی رفته اند. در ادامه درباره رویکردها و نگاه استاد کیوانی در این اثر نکات و فرضیه هایی با محوریت «گسست تاریخی»، «نگاه نه چندان مثبت به حکومت عصر صفوی» و همچنین لزوم حفظ قواعدی برای مقایسه ادوار تاریخی ایران و کشورهای مشخص اروپایی وغیره طرح شد.

    آخرین منتقد آقای دکتر سعید نجار، عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور بود که از منظر نقد درون متنی به بررسی کتاب پرداختند. ایشان در زمینه محورهایی چون: کیفیت کاربرد اصطلاحات تخصصی؛ کیفیت معادل سازی اصطلاحات تخصصی؛ جامعیت محتوا و موضوع؛ نقد منابع و مآخذ مورد استفاده و استفاده کافی از منابع و ... برای تبیین موضوعات؛ روزآمدی داده ها و اطلاعات؛ میزان دقت در ارجاعات و استنادات وغیره نکاتی ارائه کردند.

    آقای دکتر یزدان فرخی، عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور به عنوان مترجم اثر ضمن یاد از مولف محترم اثر و تاکید بر اینکه شایسته بود شرایط حضور استاد کیوانی در این جلسه فراهم می شد، خاطر نشان کردند با حضور دکتر کیوانی شاید روند جلسه و مباحث به گونه ای دیگر پیش می رفت و ایشان مسلماً برای بسیاری از نکات طرح شد، موارد تکمیلی و پاسخ هایی داشتند که قابل طرح بود. دکتر فرخی در ادامه به تشریح شرایط انتخاب اثر برای ترجمه و همچنین سختی ها و مشکلاتی که در دوران ترجمه و بعد از آن تا زمان چاپ اثر پیش آمد اشاره کردند. ایشان ضمن شرح ویژگی ها و شاخصه های ارزشمند کتاب «پیشه­وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی: جستارهایی در تاریخ اجتماعی–اقتصادی ایران» افزودند متأسفانه با گذشت بیش از سه دهه از تدوین و انتشار این کتاب، نه تنها اقدامی برای ترجمه آن صورت نگرفت، بلکه جامعه علمی تاریخ نیز آنچنان که شایسته بود به اثر رجوع نکردند در حالی که بلافصله بعد از چاپ و انتشار کار نقدهای مهم و البته گاه گزنده ای از سوی تعدادی از محققان توانمند آن روزگار در غرب منتشر شد. موضوع  مهم تر اما اینجاست که محورهای طرح شده بسیاری در این اثر هست که همچنان به صورت کار نشده باقی مانده است و زمینه های پژوهشی فراوانی در حوزه تاریخ اجتماعی اصناف و پیشه وران همچنان مغفول باقی است. فرخی ضمن اشاره به ارزش های این پژوهش که از سوی یک ایرانی با امکانات محدود چند دهه پیش صورت پذیرفت به برخی کاستی ها و ضعف های پژوهش های انجام شده از سوی محققان غربی اشاره کردند و افزودند متاسفانه برخی از این آثار غربی به شدت مورد توجه پژوهشگران داخلی قرار گرفته و بدون رویکرد انتقادی مورد استناد و استفاده واقع می شوند در حالی که باید از پژوهش های قدیمی گذر کرد و با رویکردها و روش های جدید، نگاهی نو به منابع کهن داشت و زمینه تحقیقات جدید را فراهم ساخت.

     نشست بعد از گذشت 2 ساعت از آغاز آن با طرح سوالاتی از سوی دیگر حاضران و ارائه پاسخ بوسیله استادان حاضر در جلسه و اعضای طرح نقد پایان یافت. 

    کتاب پیشه وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی (جستارهایی در تاریخ اجتماعی ـ اقتصادی ایران) نوشته مهدی کیوانی با ترجمه یزدان فرخی راهی از سوی انتشارات امیرکبیر در سال 92 و در 312 صفحه منتشر شده است.

    فهرست مطالب کتاب به این قرار است:

    بخش اول- بررسی منابع پژوهش و زمینه تاریخی

    بخش دوم- توصیف و شمار اصناف

    بخش سوم- ساختار اصناف

    بخش چهارم- روش های نظارت حکومتی

    بخش پنجم- فعالیت اجتماعی و اقتصادی

    بخش ششم- اصناف ویژه

    بخش هفتم- کارکردهای فرهنگی و مذهبی

    بخش هشتم- روابط تجار و اصناف

     

     



    گزارش و مصاحبه
    شماره مطلب: 4610
    دفعات دیده شده: 115 | آخرین مشاهده: 17 ساعت پیش