فراخوانی ...

انجمن ایرانی تاریخ
گزارش کارگاه «نقد و بررسی منابع تاریخ صدر اسلام» نسخه چاپی RSS
  • گزارش کارگاه «نقد و بررسی منابع تاریخ صدر اسلام» گزارش کارگاه «نقد و بررسی منابع تاریخ صدر اسلام»
    جمعه 26 اردیبهشت 1393 ساعت 10:23

    کارگاه کارگاه «نقد و بررسی منابع تاریخ صدر اسلام» در روز 22 اردیبهشت در دفتر کاری دکتر مفتخری واقع در دانشگاه خوارزمی تهران برگزار گردید.


    کارگاه «نقد و بررسی منابع تاریخ صدر اسلام» در روز 22 اردیبهشت در دفتر کاری دکتر مفتخری واقع در دانشگاه خوارزمی تهران برگزار گردید. مباحث از انواع تاریخ نگاری شروع شد، که امروزه تاریخ نگاری به سه دوره تاریخ نگاری سنتی، تاریخ نگاری مدرن و تاریخ نگاری پوزیتویسم تقسیم می شود. در ابتدای امر برای نقد و بررسی منابع هر دوره ای باید ابزارهای نقد یاد گرفته شود. هر مورخی می تواند از منابع تفسیر صحیحی داشته باشد. هر تاریخی که نوشته می شود، "برداشتی" از آن واقعه است. در نگاه پوزیتویست، منابع صرفاً باید نقل شود و تحلیل و نقد نباید صورت بگیرد. نگاه طبری در قرون نخستین اسلامی این گونه بوده است. با این وجود تاریخ نقلی صرف وجود ندارد و در واقع انتخاب برخی گزارش ها از میان صدها گزارش از سوی طبری یک نوع تفسیر خاص از آن تاریخ است.


    کار مورخ دو وجه دارد: توصیف و تبیین (تحلیل). تمام تاریخ های نقلی در واقع همان تاریخ تحلیلی نیز هستند. ترتیب چیدن روایت ها از سوی طبری، گزینش برخی روایات در آوردن داخل متن، توجه و شرح یک واقعه؛ همه این ها حاکی از آن دخالت ارزش ها در تاریخ نگاری طبری است. مورخ در واقع کار "گزینش گری" را انجام می دهد. تاریخ نگاری فرودستان در واقع همان هم نگرشی به تاریخ از پایین است که شامل تاریخ مهاجرت، تاریخ زنان، تاریخ کارگران و... است. یعقوبی به علت شیعه بودن، تاریخ امامان را را در کتاب خود آورده است؛ در حالی که طبری به این مسئله اشاره نکرده است. در نهایت ما هیچ تاریخ 100 درصد واقعی و نهایی نداریم. ما منابع را نگاه می کنیم تا به حقیقت "نزدیک تر" شویم. همان طور که زرین کوب به این مسئله اشاره کرده است: «هر زمانی که مورخ قلم در دست می گیرد و عنوان برای کار خود انتخاب می کند؛ در واقع به قضاوت تاریخی می پردازد». در زمانی که مورخ بحث از "چرایی" می کند؛ در واقع بحث تفسیر تاریخ شروع می شود. هر کسی از واقعه تفسیر خاص خود دارد.


    در مبحث دوم، دکتر مفتخری به مبحث تاریخ نگاری و تاریخ نگری پرداخت. تاریخ نگاری (Historography) در ایران به منظور نگارش تاریخ است؛ در حالی که نوشتن تاریخ بحثی از تاریخ نگاری است. معادل تاریخ نگری در مکاتب غربی وجود ندارد و اولین بار این مبحث توسط دکتر زرین کوب بیان شده است. تاریخنگری در واقع همان بینش و نگرش مورخ به تاریخ است که در دل تاریخ نگاری نهفته است. هر نوع تاریخ نویسی در واقع شامل تاریخنگری نیز می باشد.


    در نقد منابع تاریخی دو کار باید انجام داد:


    بررسی تاریخ نگاری نویسنده (به معنای تاریخ نویسی: Writing History) در این قسمت شیوه های ظاهری تاریخ نویسی مورخ بررسی می شود.


    تاریخنگری مورخ یعنی نوع نگرش مورخ به تاریخ؛ جنبه های باطنی اثر پرداخته می شود.


    به عنوان نمونه؛ طبری در بعد اول شاخصه اصلی کار وی حولیات (سالشمار) است و تاریخ نویسی وی اخباری و روایی و عمومی است. جنبه های باطنی اثر همان تاریخنگری است. تاریخنگری مورخ یعنی فلسفه تاریخ مورخ. در اینجا با این مباحث باید به سراغ کتاب رفت: شخصیت ها تاریخ را می سازند یا برعکس- جبرگرایی و تاکید بر مشیت الهی در قلم نویسنده وجود دارد یا نه- تاریخ را مورخ خطی (مسعودی-یعقوبی-طبری)می بیند یا دوری (ابن خلدون). این مسائل در کتب وجود ندارد، بلکه از لایه های پنهان کتاب و با تامل فروان متوجه شد. در تاریخنگری به معنای فلسفه تاریخ؛ مسیر، محرک و هدف تاریخ از منظر مورخ را باید متوجه شد و در نظر گرفت. این مباحث همان فلسفه نظری تاریخ است. همچنین تعریف تاریخ، روش تاریخ نویسی، فایده تاریخ و غایت علم تاریخ از منظر مورخ را در بعد فلسفه علم تاریخ مدنظر باید داشت.در ادامه نمونه هایی از طرف شرکت کنندگان در کارگاه مطرح شد.


    کارگاه با طرح سوال از طرف دانشجویان و همچنین معرفی دو کتاب ذیل از سوی


    دکتر مفتخری به پایان رسید:


    مبانی علم تاریخ/ دکتر حسین مفتخری/ انتشارات سمت

    گفتارهایی در باب تاریخ نگاری/ بکوشش دکتر حضرتی و دکتر برومند اعلم/ انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام

     

     



    گزارش از: آرمان فروهی



    کارگاه ها
    شماره مطلب: 2371
    دفعات دیده شده: 1238 | آخرین مشاهده: 1 روز پیش