فراخوانی ...

انجمن ایرانی تاریخ
چکیده های مقالات دهمین شماره فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی نسخه چاپی RSS
  • چکیده های مقالات دهمین شماره فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی چکیده های مقالات دهمین شماره فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی
    یکشنبه 16 تیر 1392 ساعت 15:53

    چکیده مقالات دهمین شماره فصلنامه؛ سال سوم، شماره 10، زمستان 1390

    پزشکی مذهبی مسلمانان در سده های میانه

    ریشه ها و مبانی نظری


    سید هاشم آقاجری

    بهرنگ صدیقی

       بهزاد کریمی

    استادیار گروه تاریخ دانشگاه تربیت مدرس

    استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن

    دانش آموخته دکتری تاریخ ایران از دانشگاه تربیت مدرس

     


    در تاریخ میانه ایران دوره اسلامی افزون بر پزشکی مدرسی یا علمی که عمومیت داشت،معتقدان مسلمان با اتکا بر روایات منتسب به ائمة معصومین(ع)به یک نظام پزشکی متفاوت نیز باور داشتند که در این پژوهش، پزشکی مذهبی نامیده شده است. این نظام، ضمن دارا بودن مؤلفه های ویژه خود، در بسیاری از موارد با دو نظام پزشکی علمی و عامیانه نقاط مشترک داشت. هدف اصلی این نوشتار بررسی روند تحولات پزشکی مذهبی از ابتدای شکل گیری تا دورانی است که این نظام به اوج شکوفایی خویش می رسد.

    واژه های کلیدی: تاریخ میانه ایران، پزشکی مذهبی، پزشکی علمی، پزشکی عامیانه


    نظام پایتختی ایران در عصر سلجوقیان: با تأکید بر دارالملک های کرمان

    حسن باستانی راد

    استادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی


     

     پایتخت رکن اساسی در امور اقتصادی، سیاسی، اداری، و حتی فرهنگی و اجتماعی در تاریخ ایران بوده و عوامل گوناگون ساختار و نظام اداری پایتخت را شکل می داده است. در کنار ویژگی های جغرافیایی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، ژئوپلیتیکی و اداری کشور، شهرها نیز بنا به دلایل گوناگونی برای دوره ای کوتاه یا بلند، مقام پایتختی خود را به تجربه می گذاشتند، اما حکومت ها نیز تحت تأثیر عواملی چند در انتخاب، توسعه و ساخت و ساز پایتخت ها و البته در مقیاس ها و ویژگی های گوناگون نقش مهمی داشتند. سلجوقیان به تعبیری قلمرو جغرافیایی ایرانشهر (ایران زمین) را در دوره ی اسلامی به خطوط دوره ی باستانی آن نزدیک کردند؛ قلمرو وسیع مانند دوره ی هخامنشیان، لزوم تمرکز قدرت در پایتختی بزرگ به عنوان مرکز اصلی حکومت و پایتخت های توأمان دیگر را به سان مراکز کوچک قدرت در پی داشت. نیشابور، ری، اصفهان، مرو، قونیه، کرمان، همدان، یزد و شیراز در کنار چندین شهر دیگر مرکز حکومت و اقتدار سلجوقیان بزرگ، سلاجقه ی آناتولی، قاوردیان (سلاجقه ی کرمان) و اتابکان بودند. نظام اداری  دوره سلجوقیان مُبدع و ادامه دهنده ی شیوه هایی در اداره ی این مراکز قدرت بودند. آنان هم با بهره گیری از سنت ها و نظام پایتختی در ایران که میراث باستانی آن از طریق حکومت هایی چون آل بویه به سلجوقیان رسیده بود و هم با روش توزیع قدرت در پایتخت ها، توأمان با اقتدار پایتخت بزرگ و باشکوهی چون اصفهان، نظام پایتختی خود را سامان دادند.

    این مقاله بر آن است تا نظام پایتختی ایران در عصر سلجوقی را با تأکید بر پایتخت های چندگانه ی سلاجقه ی کرمان مورد بررسی قرار دهد تا عوامل و الگوهای انتخاب، توسعه ی کالبدی و رشد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، اداری ـ سیاسی و اهمیت و جایگاه شهرها را در آن دوره از منظر نظام پایتختی تحلیل کند.

    واژه های کلیدی: نظام پایتختی، پایتخت های سلجوقیان، میراث پایتخت، کرمان


    تعاملات و مناسبات بانک شاهی انگلیس با طبقات اجتماعی ایران

    مطالعه­ی موردی: بیرجند

    زهرا علیزاده بیرجندی

    زهرا نادی

    استادیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند

    دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی


    بانک شاهنشاهی ایران که پس از امتیاز رویتر در ایران تاسیس شد، شعبات متعددی را در شهرهای مختلف دایر نمود. از زمان تأسیس شعب بانک شاهی انگلیس در شهرهای ایران، میان بانک و طبقات گوناگون اجتماعی مراوداتی وجود داشت که نوع این مراودات براساس شأن طبقاتی و موقعیت افراد متفاوت بوده است. یکی از این شعب، بانک شاهی بیرجند می­باشد. با تأسیس این شعبه­ی بانک در بیرجند، امور تجاری ـ بازرگانی و مبادلات مالی ـ اعتباری این منطقه بر عهده­ی این مؤسسه قرار گرفت. در همین راستا، روابط این شعبه با سه قشر حاکمان محلی، تجار و مردم عادی شکل گرفت. این بانک در کنار روابط دوستانه با حکام و کارگزاران این منطقه، امور مالی و اعتباری این افراد را در دست داشت و کالاهای سفارشی آنان را نیز تأمین می­کرد و در مقابل تأمین مستحفظ و امنیت رؤسا، کارمندان و کاروان­های بانک بر عهده­ی حاکم محلی بود. این بانک هم­چنین، بسیاری از نقل و انتقالات امور نقدی و غیر نقدی تجار و مردم عادی را نیز با شعبه­های دیگر بر عهده داشت. افزون بر این روابط اعتباری، بانک گاهی به عنوان واسطه در اختلافات شخصی، ملکی و مالی که میان مردم و حکام رخ  می­داد، دخالت می­کرد. این مقاله به بررسی و تحلیل مناسبات بانک با (امرای محلی، تجار، مردم عادی) و ارزیابی عوامل مؤثر در این تعاملات اختصاص دارد.

    واژه های کلیدی: بانک شاهی انگلیس، بیرجند، اف.هیل، حاکمان محلی، تجار، مناسبات مالی و اعتباری


    تحولات دیوان قضایی در عصر عباسی و تأثیر آن بر وضعیت و جایگاه قضات

    از آغازتا تسلط آل­بویه بر بغداد (132-334ق)

     

    فهیمه فرهمندپور

    سیّد احمدرضا خضری

    محبوبه فرخنده­زاده

    استادیار دانشکده الهیات دانشگاه تهران

    دانشیار دانشکده الهیات دانشگاه تهران

    دانشجوی دکتری مدرسی تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه تهران


    دردیوان قضایی دولت عباسی دو بخش مجزا وجود داشت؛ سازمان قضا که با نظارت قضات اداره می­شد و دیوان مظالم که شخص خلیفه و در مواردی نایبان او، متولی آن بودند. گرچه به ظاهر وظایف و حوزه فعالیت هر کدام به طور مشخص تعریف شده بود، اما مطالعه منابع تاریخی این دوره، دگرگونی­ها و تحولات بسیار در این دیوان را نشان می­دهد، تحولاتی که به نوبه خود، تحول و تغییر در جایگاه، نقش، وظایف و اختیارات و به طور کلی وضعیت قضات را در پی داشته است. فرصت گاه به گاه قضات برایایفای نقش در نظام اداری، پیدایش منصب قاضی­القضاتی ونقش آفرینی قاضی در امور سیاسی،محدود شدن وظایف قاضی القضاتدر مرحله بعد و منسوخ شدن این منصب و مواردی دیگر، از جمله تحوّلات و تطوّراتپیش­آمده در دیوان قضایی دولت عباسیان است کهاین پژوهش بر آنست تا با روش توصیفیـتحلیلی و به استناد منابع و مآخذ تاریخی،به بررسی آن پرداخته و سپس تغییرات متأثر از آن را در وضعیت قضات در ساختار سیاسی و اداریحکومت عباسیواکاوینماید.

    واژه­های کلیدی: خلافت عباسی، دیوان قضا، قضات، قاضی القضات، دیوان مظالم


    تبیین و بررسی امتیازنامه راه شوسه تهران به قم در دوره ناصرالدین شاه

    مهدی وزین افضل

    حسین اسماعیلی نصرآبادی

    دانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی دانشگاه اصفهان و عضو هیات علمی گروه علوم انسانی دانشگاه جیرفت کرمان      

    دانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی دانشگاه اصفهان

     


     پژوهش حاضر درصدد است امتیازنامه راه شوسه تهران به قم، که در سال 1301 به امین السلطان واگذار شده بود را تجزیه و تحلیل نماید.این دوره مصادف با قرن نوزدهم میلادی می باشد که به قرن جاده ها و راه آهن معروف شده است. از این رو، در ایران نیز در اواخر این قرن تلاش شد به این شاخصه مهم پیشرفت و توسعه نزدیک شوند، بنابراین به واگذاری امتیازات راه سازی روی آوردند. یکی از مهمترین امتیازات از این دست، راه شوسه تهران به قم یا در واقع ارتباط پایتخت سیاسی و به پایتخت مذهبی بود، که به دلیل جایگاه مهم سیاسی و فرهنگی این دو شهر از زوایای متعدد قابل تامل و بررسی و از اهمیت فراوانی در این دوره برخوردار است. در این پژوهش این امتیاز و تاثیرات آن از ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مورد واکاوی قرار می گیرد.

    واژه های کلیدی: امتیازنامه، تهران، قم، امین السلطان، عمران، ناصرالدین شاه.


    تأثیر وضعیت اقتصادی اصحاب شاخص؛ بر میزان همراهی آنان در غزوات

     

    علیمحمد ولوی

    خدیجه سهراب­زاده

    استاد دانشگاه الزهرا (س)

    کارشناس ارشد تاریخ دانشگاه الزهرا (س)


    این پژوهش به بررسی چگونگی رفتار اصحاب شاخص حاضر در غزوات پرداخته است. تعدد جنگ ­های دوران اقامت پیامبر اکرم(ص) در مدینه و گزارشهای تاریخی مربوط به آن، زمینهی مناسبی برای بررسی میزان همراهی اصحاب و دسته­بندی آنها فراهم کرده است. با توجه به این که عامل اقتصادی تأثیر شایان توجهی در عملکرد افراد دارد، در مقاله­ی حاضر همبستگی میان این عامل و میزان همراهی اصحاب در غزوات مورد بررسی قرار گرفته است.

    این تحقیق با روش کمی و مبتنی بر اسلوب فراوانی سنجی و سنخ شناسی انجام، و داده های تحقیق در قالب جداول و نمودارهایی ارائه شده است. براین اساس با الهام از برخی الگوهای سنخ­شناسی جدید، به بررسی فراوانی اصحاب در یکی از پنج سنخ همراه کامل، همراه حداکثری، نیمه همراه، همراه حداقلی و غیرهمراه پرداخته شده است.

    براساس نتایج به دست آمده، رابطه­ ی معناداری میان میزان همراهی اصحاب در غزوات و وضعیت اقتصادی آنها وجود دارد. بالاترین درصد میزان حضور افراد در سنخ­ های اول و دوم، مربوط به اقشار متوسط اقتصادی است و پس از آن اقشار بالای اقتصادی قرار دارند. اما در سنخهای پایانی که به عدم همراهی گرایش دارند، نسبت فراوانی میان اقشار بالای اقتصادی در مقایسه با دو دسته­ی دیگر، افزایش چشمگیری یافته است.

    واژه های کلیدی:سنخ­ شناسی رفتاری، اطاعت­ پذیری از رسول خدا(ص)، مشارکت مؤثر و مشارکت غیرمؤثر، اقشار اقتصادی

     




    نشریات
    شماره مطلب: 1639
    دفعات دیده شده: 2644 | آخرین مشاهده: 18 ساعت پیش