فراخوانی ...

انجمن ایرانی تاریخ
چکیده های مقالات هشتمین شماره فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی نسخه چاپی RSS
  • چکیده های مقالات هشتمین شماره فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی چکیده های مقالات هشتمین شماره فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی
    سه‌شنبه 17 اردیبهشت 1392 ساعت 18:04

    چکیده های مقالات هشتمین شماره فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی؛ سال دوم، شماره ی هشتم، تابستان 1390


    سنخ شناسی رفتار سیاسی مخالفان امام علی علیه السلام

    در دوره خلافت

                                                                       

    شهلا بختیاری

     فاطمه جمیلی

     قاسم بیات اصغری

     

    استادیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا(س)

    استادیار گروه جامعه شناسی دانشگاه الزهرا(س)

    کارشناسی ارشد رشته تاریخ تشیع دانشگاه پیام نور مرکز تهران


     

    خلافت امام علی علیه السلام (40 ـ 35 هـ .ق) با بروز مخالفت های آشکار برخی افراد همراه بود و جنگ های جمل، صفین و نهروان از نتایج آن است. با بررسی گزارش های تاریخی، تغییر رفتار سیاسی مخالفان امام قابل تامل است و پاسخ به چیستی و چگونگی تغییر رفتار مذکور مسأله اصلی پژوهش حاضر می باشد. بدین منظور با بهره گیری از رویکرد روشی توصیفی سنخ شناسی به بررسی رفتار سیاسی 296 تن از مخالفان علی علیه السلام با در نظر گرفتن تغییرات آن، طی دوره خلافت ایشان پرداخته شده است. یافته ها بیانگر چهار گونه رفتار سیاسی است که عبارتند از: همراهی سپس مخالفت (حدود 44.59%)، مخالفت سپس همراهی (حدود 4.39%)، مخالفت سپس همراهی سپس مخالفت (حدود 1.01%) و مخالفت تداومی (حدود 50%). یافته های نوین پژوهش حاضر به دلیل بهره گیری از آنها در مطالعه های عمیق نظریه پردازی و میان رشته ای دارای اهمیت کاربردی است.

    واژه های کلیدی: امام علی علیه السلام، خلافت، مخالفان، رفتار سیاسی، سنخ شناسی، تغییر رفتار. 


    شناخت ویژگی­ های محتوایی و شکلی

    فرمان­ های دوره­ ی اول قاجاری

     

    علی سام

    دانشجوی دوره دکتری ایران اسلامی دانشگاه پیام نور تهران


     

    در تحقیقات تاریخی، اسناد و مدارک مکتوب به عنوان منابع دست اول از اعتبار و جایگاه خاصی برخوردارند. از جمله ی این اسناد و مدارک، فرمان­های پادشاهان می باشد که در بررسی دقیق وقایع سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی اهمیت فراوان می یابند؛ و امروزه از مهمترین منابع پژوهش می­ باشند، زیرا حاوی مطالب و نکات بسیاری درباره­ ی مسائل تاریخی، فرهنگی، هنری، سیاسی، اقتصادی، جغرافیایی، اجتماعی، قضائی، مالی و نظامی هستند. در واقع، فرمان­ها، دیدگاه بالاترین نهاد تصمیم گیری حکومت است و مطالب آن تا حد زیادی فاقد حب و بغض است، و برخی زوایای تاریک تاریخ؛ از جمله چگونگی و چرایی عزل یا نصب مقامات حساس حکومتی، تصویب یا لغو مقررات کشوری و... را روشن می نمایند. در این پژوهش فرمان های قاجاری از آغاز حکومت ایشان تا عهد ناصری مورد مطالعه قرار گرفته، اجزای گوناگون این فرمان­ ها شرح، و جایگاه آنها در تاریخ دوران قاجاری و بازسازی آن، تبیین می شود. در نهایت، نشان داده خواهد شد، چگونه یک سند به بازخوانی یک نکته مبهم تاریخی یاری می رساند.

    واژه های کلیدی: فرمان، فرمان نویسی دوره قاجار، شیوه­های فرمان نویسی، اسناد و مدارک مکتوب.


    بحران اقتصادی 1929؛ پیامدها و واکنش ها در ایران

     

    سید حسن شجاعی دیوکلائی

    امامعلی شعبانی

    دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی از دانشگاه شهید بهشتی

    استادیار گروه تاریخ دانشگاه اراک


    وقوع بحران اقتصادی 1929 با ورشکستگی صنایع جوامع سرمایه­داری، اقتصاد وابسته ی کشورهای توسعه­ نیافته را که مواد اولیه ی صنایع این جوامع را تولید می کردند، دچار بحران و مشکلات مشابه نمود. در پی این مساله، جوامع توسعه­ نیافته واکنش­ های اقتصادی مشابهی از خود نشان دادند. پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از کتاب­ها، روزنامه­ ها، مجلات، اسناد و مدارک آرشیوی با طرح این پرسش که بحران اقتصادی 1929 چه نتایجی در ایران برجای گذاشت و چه واکنش های اقتصادی برانگیخت؟ به بررسی پیامدهای بحران اقتصادی در ایران و واکنش­ های صورت گرفته به آن بپردازد.

    دستاوردهای پژوهش مشخص می کند ایران همانند سایر جوامع توسعه نیافته در پی بحران 1929 رفتار به نسبت مشابهی در نظام بازار جهانی سرمایه­داری ایفا کرده است. دولت پهلوی در واکنش­ به بحران، اقداماتی نظیر تلاش برای افزایش کمی و کیفی صادرات، نظارت و مداخله در امور اقتصادی از طریق تاسیس نهادهای اقتصادی و وضع قوانین حقوقی و ایجاد صنایع در کشور و... انجام داده است که در این مقاله مورد واکاوی و تبیین قرار گرفته است.

    واژه­ های کلیدی: بحران اقتصادی 1929، جوامع توسعه­ نیافته، اقتصاد ایران، عصر پهلوی ­اول.


    زمینه­ های تاریخی واگرایی فرهنگی

    عناصر ایرانی و عرب در خلیج فارس

     

    سلمان قاسمیان

    علیرضا نیک نژاد

    دانشجوی مقطع دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه اصفهان

    دانشجوی مقطع دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه اصفهان


    خلیج فارس با فرهنگ و هویت تاریخی اصیل و مشخص خود در ذهن پژوهشگران به عنوان یک منطقه با تمامی تعاریف ارائه شده برای آن شناخته می شود، اما امروزه این منطقه شاهد واگرایی در میان کشورهای ساحلی است. این در حالی است که بررسی های تاریخیِ این منطقه، تا پیش از عصر استعمار، نشان از نوعی وحدت رویه و هم گرایی در میان قدرت­های ساحلی دارد. طی دو قرن اخیر، منطقه ی خلیج فارس شاهد مداخلات سیاسی و اقتصادی قدرت­های فرامنطقه ایی و استعمارگر بوده  که نوعی شکاف و واگرایی هویتی و فرهنگی را در منطقه ایجاد، و از آن به نفع خود بهره برده اند. امروزه با وجود آگاهی روزافزون نسبت به ماهیت تلاش­ های غرب، گذر زمان موجب رفع واگرایی فرهنگی در این منطقه نشده است، به گونه­ای که شکاف عمیقی میان  عناصر ایرانی و عرب در این منطقه بروز یافته که موجب فراموشی فرهنگ اصیل و پیوستگی­ های تاریخی ساحل­ نشینان این منطقه شده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی به دنبال بررسی عوامل و زمینه­ های فرهنگی و هویتی واگرایی عناصر ایرانی و عرب در خلیج فارس است.

    واژه های کلیدی: خلیج فارس، فرهنگ و هویت، عناصر ایرانی و عرب، واگرایی.


     

    موضع محمدتقی بهار

    نسبت به طرح «جمهوریت» رضاخان

     

    فاطمه مدرسی

    حسین فرهادنیا

    استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه

    کارشناس ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه تبریز


    نمایندگان و روحانیون محافظه کارِ مخالف رضاخان؛ رئیس الوزراء در مجلس پنجم شورای ملی، پس از ارزیابی طرح «جمهوریت»، چون آن را اولین خیزش سیاسی وی و تجددطلبان مدافع اش جهت برپایی حکومت غیردینی و حذف تدریجی روحانیون از ساختار قدرت سیاسی کشور، مغایر قانون اساسی مشروطیت و نخستین اقدام رضاخان برای الغای حاکمیت قاجاریه و استقرار سلطنت مطلقه اش می دانستند، بر حفظ اصول قانون اساسی مشروطه و سلطنت قاجاریه پافشاری نمودند. آنان به رغم آن که شاهان قاجار را به دلیل ممانعت از تغییرات سیاسی ضروری در کشور مورد انتقاد قرار می دادند، قاطعانه با تصویب طرح جمهوریت در مجلس، و ارتقای پایگاه سیاسی رضاخان مخالفت کردند. در این مقاله، با روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن بررسی فرآیند تکوین طرح جمهوریت رضاخان و علل ناکامی آن، با تأکید بر کتاب تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران و دیوان اشعار ملک الشعرای بهار، تصویری اجمالی از نگاه آسیب شناسانه ی وی به طرح جمهوریت، نقش سیاسی و علل مخالفتش با تصویب طرح در مجلس، ارائه شده است.

    واژه های کلیدی: رضاخان، طرح جمهوریت، مجلس پنجم شورای ملی، الغای سلطنت قاجاریه، محمدتقی بهار.


    منصب رئیس در شهرهای دوره ی سلجوقی

    و پیوستگی های محلی و اجتماعی آنان

     

    شهرام یوسفی فر

    صابره آزاده

     

    دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

    کارشناس ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی


     

    در دوره ی سلجوقیان به دلیل گستردگی قلمرو و تحولاتی که در شیوه کشورداری و روابط درونی مناسبات قدرت بروز کرد، شرایط مناسبی برای تجربه نمودن دوره ای از رشد و تکامل نهادهای سیاسی ـ اجتماعی متناسب با اداره امور محلی شهرهای آنان بدست آمد. در این میان، نقش نخبگان محلی که در امور مدیریتی و اجرایی شهرها مشارکت داشتند، مهم بود، از یک سو به عنوان نخبگان محلی؛ چون حلقه های وصل کننده ی جوامع شهری به حکومت سلجوقیان محسوب می شدند و از سوی دیگر عملکرد آنان به عنوان متصدیان مقامات مختلف در شهرها، نشان گر میزان برخورداری آن جوامع، از امکان اداره ی کارآمد بود. در این پژوهش، وظایف و عملکرد منصب رئیس در دوره سلجوقیان با روش توصیفی ـ تحلیلی، مورد مطالعه قرار گرفته است. یافته های پژوهش مشخص می کند اهمیت یافتن موقعیت رئیس در شهرها نشان گر افزایش نقش نخبگان محلی در اداره ی امور شهری بود و گرایشات محلی، دینی و مالی صاحب منصب رئیس، پیوستگی وی را به خاندان های نخبگان محلی که آنها نیز تمایلات مشابهی داشتند، ناگسستنی می کرد.

    واژگان کلیدی: دوره ی سلجوقیان، مناصب شهری، نخبگان محلی، منصب رئیس، پیوستگی های محلی ـ اجتماعی.





    نشریات
    شماره مطلب: 1580
    دفعات دیده شده: 2809 | آخرین مشاهده: 2 روز پیش