فراخوانی ...

انجمن ایرانی تاریخ
چکیده مقالات شماره پنجم پژوهشنامه انجمن ایرانی تاریخ سال دوم، شماره 5، پاییز 1389 نسخه چاپی RSS
  • چکیده مقالات شماره پنجم پژوهشنامه انجمن ایرانی تاریخ
    سال دوم، شماره 5، پاییز 1389

    یکشنبه 5 آذر 1391 ساعت 20:58

    چکیده مقالات شماره پنجم پژوهشنامه انجمن ایرانی تاریخ سال دوم، شماره 5، پاییز 1389

     

    آسیب شناسی آموزش تاریخ در نظام تعلیم و تربیت ایران

    «بررسی موردی عصر قاجار تا پایان دورۀ رضاشاه»

     

    دکتر محمدرضا عسکرانی

    عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور دانشگاه سیستان و بلوچستان


    تاریخ در شمار پیچیده ترین رشته های علوم انسانی است که امروزه ایجاد تحوّل در آنها مدّنظر قرار دارد. در این پژوهش با هدف آسیب شناسی درس تاریخ، به اسناد، روزنامه های قدیمی و کتاب های درسی تاریخ مراجعه گردیده و به روش «اسنادی» و «توصیف تاریخی» تلاش شده تا مسایل آسیب زای آموزش این رشته ریشه یابی گردد.

    جامعه آماری پژوهش تمامی کتاب های درسی از آغاز تا پایان دورۀ رضاشاه است که پژوهشگر در یک تحقیق آکادمیک آنها را بررسی نموده و در این نوشتار تنها به برخی نتایج آنها استناد کرده است.

    در مجموع این بررسی نشان داد: کتاب های درسی تاریخ اگرچه از مهم ترین وسایل آموزشی در دورۀ مورد بررسی بوده اند؛ لیکن کاستی هایی هم داشته اند. پایبندی معلمان به روش های سنّتی، رواج باستانگرایی افراطی و روند رو به فزونی دخالت دولت در امر آموزش تاریخ، از مهمترین موانعی بوده که به آموزش مطلوب این درس آسیب رسانده است.

    واژه های کلیدی: آموزش تاریخ، کتاب های درسی، آسیب شناسی درس تاریخ، دوران معاصر


     

    تأثیر باورهای یهود در بازتولید نگاه جاهلی به حیات اجتماعی زن در جامعه اسلامی

    فاطمه جعفرنیا

    صادق آئینه وند

     لیلا هوشنگی

    دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه الزهرا(س)

    استاد تاریخ دانشگاه تربیت مدرس

    استادیار گروه ادیان و عرفان دانشگاه الزهرا(س)


    قبـل از اسلام در منطقه جزیزﺓ العرب همانند سایر مناطق ، نگرش منفی به زن نگـاه غالب بوده است. اسلام این نگاه را متحول کرد. خلقت یکسان زن ومرد در گفتمان قرآن، تساوی آن ها را در کسب ارزش های معنوی وعدم  تفاوت در مشارکت  اجتماعی  زن ومرد را به دنبـال داشت. این بینش در گفتمان نبوی با حضور زن در اجتماعات دینی و در عرصه ی علم آموزی و مشارکت در امور جنبه­ ی عینی و عملی به خود گرفت. با رحلت پیامبـر(ص) اراده ی جامعه ی اسلامی بر این اندیشه استوار شد که گفتمان اسلام در باب زن در حاشیه قرار گیرد. نگارنده بر آن است که عناصر ادیان و اقوام دیگر از جمله عناصر فرهنگ یهود در تقویت این جریان و باز تولید نگاه جاهلی به زن تاثیر گذار بودند. فرهنگ یهود که در بر گیرنده ی شاخص های نگاه منفی به زن در بعد اجتماعی بود،بانگاه جاهلی در این زمینه هم سویی یافت . نتیجه مبین آن است که سیاست خلفا در فراهم کردن زمینه برای نفوذ و رواج عناصر فرهنگ یهود به وسیله  احبار نو مسلمان و راویان آن ها منجر به ظهور احادیث و روایت های شدکه هر چند به نام احادیث اسلامی به فرهنگ اسلامی راه یافت ،اما در حقیقت چیزی جز بازتولید نگاه جاهلی به زن نبود. از این رو ،آگاهی از آموزه های اصیل اسلامی از آموزه های جاهلی بازتولید شده به نام اسلام از اهداف این پژوهش است.

    واژه­ های کلیدی: زن- قرآن- سیره نبوی- عصر جاهلی- یهود- اموی- عباسی 


    تکوین شخصیّت علمی و مذهب فقهی امام شافعی

    دکتر غلامحسین زرگری­ نژاد

    عثمان یوسفی

    استاد دانشگاه تهران

    عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور


    مسأله ی این پژوهش، تکوین شخصیّت علمی و مذهب فقهی امام شافعی است. رهیافت جدید معرفتی و روشی شافعی در اجتهاد و استنباط فقهی، برآیند شرایط زمانی و مکانی بود. او با ارائه ی خوانشی جدید از اجتهاد مبتنی بر نقل صحیح و عقل سلیم و متأثر از بوم های مختلف و عُرف آن ها، میان دو رویکرد فقهی رایج اهل حدیث و اهل رأی را جمع کرد. شافعی در زمان حیات خود، نظرات فقهی اش را در دو روایت قدیم و جدید ارائه نمود. وی بر خلاف چهره های معاصر خود که اغلب متعلق به یک شهر و بوم خاص بوده اند، شخصیتی چند بومی بود. وی از اساتید مکاتب مکّه، مدینه، عراق، یمن و مصر، زبان عربی، تفسیر، فقه و حدیث را آموخت و با بهره گیری از آموخته های علمی و اندوخته های تجربی ، مذهب فقهی اش را مبتنی بر اصول مدوّن فقهی و روش جدید و متفاوت از مکتب اهل حدیث و اهل رأی بنیان نهاد.

    در این نوشتار تلاش بر این است تا بر مبنای روش تاریخی، چگونگی تکوین شخصیّت چندبومی شافعی و رویکردهای معتدل او در حوزه­های فقه و اصول­فقه، علم­الحدیث و تفسیر، تبیین گردد.

    واژه­ های کلیدی: شافعی، فقه، زبان عربی، تفسیر، حدیث.


    مدرسه اتفاق ایرانیان در تفلیس

    دکتر علی رضا علی صوفی

    نظام علی دهنوی

    استادیار دانشگاه پیام نور

    دانشجوی دکتری تاریخ و عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور اسلام آباد غرب


    در طی حاکمیت مظفرالدین شاه تحولات فرهنگی عمده ای در ایران رخ داد که یکی از آن ها تأسیس مدارس به سبک نوین بود. در خارج از مرزهای ایران نیز، به تبع تحولات داخلی، مدارسی به سبک جدید بنیاد نهاده شد. یکی از این مدارس، مدرسه اتفاق ایرانیان در شهر تفلیس بود. مؤسسان  و کار به دستان این مدرسه، جمعی از کنسولها و کارگزاران دستگاه دیپلماسی وقت ایران و نیز افراد ترقیخواه ایرانی در تفلیس بودند. سرانجام پس از رایزنیهای گسترده، در سال 1287ش(1908م) مدرسه اتفاق فعالیت خود را آغاز کرد. این مدرسه از ابتدای تأسیس تا تعطیلی آن، با کمبود و مشکلات مالی مواجه بود. درطی انقلابهای منطقه قفقاز، پس از فروپاشی حاکمیت تزارها، این مشکلات تشدید شد. در دوران حکومت جمهوری گرجستان و سپس دولت بلشویکی، آنان تلاش کردند که مدرسه اتفاق را تحت نظارت خویش درآورند، اما اقدامات ایرانیان مقیم تفلیس و کارگزاران کنسولگری ایران در آن شهر تلاش فراوانی در ممانعت از این اقدام آنان به عمل آوردند. دولت شوروی فعالیت مدارسی همچون اتفاق را در خاک خود تلاشی در راستای ترویج افکار غیر انقلابی تلقی می کرد. سرانجام مدرسه یاد شده به علت فشار دولت بلشویکی و نیز عدم استقبال گسترده ایرانیان مقیم تفلیس، تعطیل گردید.

    واژه های کلیدی: مدرسة اتفاق ایرانیان، تفلیس، انجمن خیریه ایرانیان، قفقاز، گرجستان.


    بررسی تحلیلی محدوده های جغرافیایی واداری ساتراپی های هخامنشی در کتیبه بیستون

     

    دکتر محمد تقی ایمان پور

    علی اکبر شهابادی

    عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد

    کارشناس ارشد تاریخ ایران باستان      


    کورش بزرگ با غلبه بر ماد، لیدیه و بابل، شاهنشاهی هخامنشی را تاسیس کرد. جانشینان وی، مخصوصاً کمبوجیه و بعد داریوش توانستند آن را از شرق تا رود سند و در غرب تا مدیترانه و رود نیل گسترش دهند. برای اداره بهتر این شاهنشاهی داریوش کشور را به ساتراپی های متعدد تقسیم کرد که این تقسیمات درکتیبه داریوش در بیستون منعکس شده است.

    در این مقاله تلاش شده است با استناد به  کتیبه بیستون ومقایسه آن ها با سایر کتیبه هاو منابع دیگر مانند منابع یونانی، عبری و نیز یافته های باستانشناسی و دانش زبانشناسی محدوده جغرافیایی هر یک از ساتراب های  هخامنشی مشخص گردد. در پایان نیز سعی شده است تا علل بعضی از تغییرات در تعداد، محدوده جغرافیایی و جایگاه سیاسی ساتراپ ها در سایر کتیبه هابااستفاده ازروش تحقیقات تاریخی تحلیل گردد.

    واژه­ های کلیدی: کورش بزرگ،داریوش بزرگ، سنگ نبشته های هخامنشی، ساتراپی های هخامنشی


    تحولات تجارت فرش دستباف ایران در دوره قاجاریه

    (با تکیه بر بازار بین­ المللی فرش دستباف)

    منصوره اتحادیه

    رسول پروان

    عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

    کارشناس ارشد ایرانشناسی  و عضو گروه تاریخ و میراث  فرهنگی پژوهشکده  فرهنگ اسلام و ایران


    در دوران قاجاریه پس از اینکه آرامش نسبی در زمان پادشاهی فتحعلیشاه و ناصرالدین شاه قاجار برقرار شد، بستری برای تولید فرش­های نفیس ایرانی مهیا گردید. در این عصر سیاحان اروپایی توجه تاجران و مردم اروپا و آمریکا را به فرش دستباف ایران جلب نمودند. در اواسط قرن 19م/13ق تحولی در تولید فرش دستباف در جهت تأمین نیاز بازار جهانی رخ داد و شرکت­های خارجی به سرمایه­گذاری در تولید و تجارت فرش دستباف ایران علاقه­ مند شدند. در پی این تحولات بود که برخی از کشورهایی که در صنعت فرش دستباف دارای مزیت بودند به فکر توسعه این صنعت افتاده و به عرصه رقابت در تجارت بین­ المللی آن وارد شدند. این رقابت در بازار جهانی بعد از جنگ بین­ الملل اول شدت یافت و همواره تولیدکنندگان بزرگ فرش در تصاحب بازارهای جهانی ‏ به خصوص بازار اروپا و آمریکا در رقابت با یکدیگر قرار داشتند. کشورهای ‏چین، هندوستان و ترکیه از مهمترین رقبای ایران بودند که در سال­های پایانی ‏دوره قاجاریه توانستند سهم خود از بازار بین­ المللی فرش را افزایش دهند.‏

    نظر به آغاز تجارت فرش دستباف و رقابت بین­ المللی آن در اواسط دوره قاجاریه و تحولات مهمی که در بازار فرشِ دنیا در این دوران رخ داد و از آنجا که تاکنون بازار بین­ المللی فرش در دوران مذکور به صورت تخصصی و با پرداختن به جزئیات مورد بررسی قرار نگرفته است، در این مقاله سعی شد با مراجعه به اسناد دست اول بجای مانده از دوره قاجاریه با استفاده از مرکز اسناد و تارخ دیپلماسی وزارت امور خارجه، مرکز اسناد کتابخانه ملی و منابع تاریخ اقتصادی این دوران، تجارت فرش ایران در دوره قاجاریه معرفی و وضعیت تجارت این کالا در بازار بین­ المللی آن مورد بررسی قرار گیرد.

    واژه های کلیدی: قاجاریه، فرش دستباف، تجارت، کشورهای تولیدکنندۀ فرش، بازار بین­ المللی.


    سازمان کوک و جمعیت فداکاران آذربایجان،

    براساس اسناد نو یافته "گارد شاهنشاهی"

     

    کریم سلیمانی

    عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی


     

    محمد رضا پهلوی در 8 خرداد 1331 به منظور مبارزه با هرگونه تهدید خارجی و یا سرکوب مخالفان سلطنت، فرمان تأسیس سازمان کوک را صادر نمود. اعضای این سازمان که در آغاز خود را تابع مرام برادری می دانستند، با تأسیس جمعیت های وابسته به خود، بر این باور بودند که با توسعه فعالیت خود در سطح شهرها و روستاها، به تأمین منافع ملی یاری برسانند. مهمترین مسئله ما در مقاله حاضر ضمن تعمق در مناسبات تشکیلاتی سازمان کوک، بررسی عملکرد این سازمان و جمعیت های وابسته به آن از منظر تأمین اهداف یاد شده در بالا می باشد. با استفاده از اسناد آرشیوی و نیز با کمک روش های توصیفی و تحلیلی، به این نتیجه می رسیم که سازمان کوک نه تنها از اهداف تعریف شده در ابتدای تأسیس خود، فاصله گرفت، بلکه به شبکه ای از مناسبات شخصی به منظور تحصیل هر چه بیشتر قدرت بدل شده بود.

    واژه های کلیدی: محمد رضا پهلوی، تیمسار علی کیا، سازمان کوک، جمعیت فداکاران آذربایجان.

     

     

     

     



    نشریات
    شماره مطلب: 1076
    دفعات دیده شده: 3051 | آخرین مشاهده: 1 روز پیش